Start
Redactie
Beemster Agenda
Nieuwsarchief
Foto-impressies
In gesprek met
Verenigingen
Gastenboek
Over de Bengel
Links
Raadsel rond maquette Rijper Eilanden opgelost
Bert en Clarie Knispel vertelden over de meermin van Edam
en de St.Elisabethvloed uit 1404
De Rijp, Middenbeemster, Edam 30 april 2016    
In de Binnendijks van 12/13 maart 2016 vroeg Daniëlle Ernsting of iemand wist wat deze maquette op de modelbanenzolder van de Rijper Eilanden betekende.
Op één van de drie vergrootglazen herkende ik een bekend tafereeltje, dat met de indijking van de Beemster te maken zou kunnen hebben, namelijk een dijk waar mensen aan het werk waren. In werkelijkheid was op die maquette niet de Beemster, maar de Purmer afgebeeld.
Niemand heeft in de afgelopen periode op de vraag van Danielle gereageerd, maar als verslaggever van deze site herinnerde ik mij een bezoek aan de heer en mevrouw Bert en Clarie Knispel aan de Westdijk in maart 2013.
 
  Tijdens dat bezoek overhandigde Bert mij een boek, dat door Clarie geschreven was: 'Het Ongetemde Zeewijf'. Aan dat boek moest ik denken toen ik de maquette beter bekeek.
De twee grote 'vergrootglazen' boven de maquette in de Rijper Eilanden toonden tafereeltjes.
Op één er van het opwerpen van een dijk en bovenop die dijk stond de ons welbekende Leeghwater, die het over de voortgang van het werk zou kunnen hebben. Een ander tafereeltje, dat mij opviel, was het bootje waarin een vrouw een met groene slierten zeewier omhangen persoon aan boord trekt.
Het deed me sterk denken aan Claries boek 'Het ongetemde zeewijf'.
 

Het Ongetemde Zeewijf
In haar boek vertelde Carlie over de St. Elisabethvloed op 19 november 1404 (genoemd naar de kerkelijke verjaardag van koningin Elisabeth van Hongarije). Aangenomen wordt dat hier dezelfde vloed wordt bedoeld als die, welke in 1413 grote delen van Noord- en Zuid-Holland overspoelde.
Geïnspireerd door waar gebeurde historische feiten in de periode 1404-1415 liet Carlie 'haar zeewijf' avonturen beleven op diverse lokaties van Edam, tot Purmerend, Leiden en Haarlem. De Meermin van Purmerend (want zo wordt ze ook wel genoemd) was al dan niet vrijwillig te gast aan hoven van edelen, in een klooster, bij de middenstand, of burgers en boeren in een tijd, die de geschiedenis is ingegaan als die van de Hoeksche en Kabeljouwse twisten. De schrijfster leefde zich daarbij helemaal in in de denkwijze van mensen uit die tijd. Haar verhaal is zo levensecht geschreven, dat je bijna zou gaan geloven dat het allemaal echt gebeurd zou kunnen zijn.

  In het boek is een fragment opgenomen uit het oudst bekende geschrift over de meermin van Joannis Gerbrandis A Leydis (1426-1506), abt van het Karmelietenklooster in Haarlem. Diens 'Kroniek van Holland' is geschreven in het Latijn en gedateerd 1470. Dus ruim 67 jaar nadat de meermin gevangen zou kunnen zijn. De schrijver beriep zich echter op mededelingen van 'waarachtige mannen, die de vrouw in Haarlem met eigen ogen zouden hebben gezien'. Mogelijk droeg Willem Eggert (1360-1417), burgemeester van Purmerend en wonende op slot Purmerstein, hem op het verhaal over de meermin van Edam op te tekenen. In 1517 werd het verhaal van A Leydis uit het Latijn vertaald door de monnik Cornelis Aurelius
Daaruit de volgende fragmentjes:
..."Van een wilde vrouwe dye in dye zee gevangen worde. Omtrent dese tiit wast een grote ende vervaerlicke storme van winde, vanden welcken vele huysen terneder waeyden ende braken oec ten selven tiden vele dijcken datter groot last van water inden landen quam. In desen storme ende oploepinge vanden zeewater' is comen driven ende swemmen een wilt ongetammet wijf in de Zuiderzee tusschen Campen ende Edam ende aldus swemmende is si gecomen door een afgebrocken gat van den dyke"....
... ende togen dese vrouwe mit cracht ende gewelt uut dat water in haer scute ende brochten se binnen Edam opter straten' Niement en konde haer sprake verstaen', noch si en verstont die onse niet.
 
  Naar aanleiding van de maquette vroeg ik Knispel of hij meer over de maquette wist, hetgeen wel degelijk het geval bleek te zijn. Hij vertelde dat hij die maquette had gemaakt naar aanleiding van een expositie in zijn Galerie ter gelegenheid van het 650 jaar bestaan van Edam in 2007.
Mart Leek van De Rijper Eilanden wilde die maquette graag op zijn modelbanenzolder hebben.
Bert nodigde mij uit om in zijn Galerie Petersburch op Damplein 5 in Edam te komen kijken naar de powerpointpresentatie over de geschiedenis van de Meermin van Edam.
Klik hier voor de link www.bertknispelart.nl
Roza Marie Langerijs van Vrouwen van Nu en Daniëlle Ernsting, die de vraag in Binnendijks had gesteld, waren mijn reisgenoten naar Edam. Bert en Clarie ontvingen ons met koffie en gebak en graag hadden we de prachtige expositieruimte ook nog even willen bekijken, maar de tijd was krap bemeten en de beamer stond al warm te draaien voor de lezing 'ter leringhe ende vermaeck’.
Bert vertelde aan de hand van veelal onontcijferbare, vaak hilarische teksten en grappige plaatjes veel anekdotes en wetenswaardigheden over wat er door alle eeuwen heen door schrijvers en dichters over de meermin van Edam (tevens van Haarlem of Purmerend) was geschreven.
 
  Het was een bijzonder aardige manier om zo nader kennis van onze vaderlandse geschiedenis te nemen. Dit is één van de plaatjes die Bert tijdens de presentatie liet zien: het originele in het Latijns geschreven verhaal van A Leydis die schrijft hij over een indomutamulier, (fantastische en sprookjesachtige vrouw). De beelden volgden elkaar snel op omdat het niet de bedoeling was om er een ochtend vullende voorstelling van te maken, maar wat Bert te vertellen had, was verbazingwekkend. Bijvoorbeeld hoe men toen dacht dat wezens uit den vreemde er uit zouden hebben kunnen zien. En natuurlijk werden de verhalen over de meermin steeds fantasierijker 'verciert'.
 
Benen of een vissenstaart
Volgens Knispel had de zeevrouw oorspronkelijk wel twee benen, maar allengs werd ze met een vissenstaart afgebeeld. In het boek van Clarie heeft de meermin dus ook een staart.
Schilder en kunstenaar Bert Knispel maakte voor zijn expositie in 2007 ook prachtige tafereeltjes van beelden van de zeemeermin, eveneens met vissenstaart Ook maakte hij aan de hand van een tekening een replica van een schilderij van Cornelis Elout (1580-1630) dat helaas in plm. 1680 bij een brand verloren ging. Deze replica van de tweebenige zeemeermin (symbolisch voor de Hollandsche Maagd), hangt in Galerie Petersburch boven de imposante vuurhaard waar de betegeling bestaat uit zeemeerminnen.
  Nog steeds komt er nieuwe informatie
Clarie werkt die bij voor de uitgave van een eventueel derde druk van haar boek. Zelf zegt ze, dat ze het heeft geschreven omdat het onderwerp haar zo sterk boeide. Het boek bevat naast de bronvermelding ook verduidelijking van historische gebeurtenissen, gebruiken en personen en de achtergrond van de Hoeksche en Kabeljouwse twisten en Jacoba van Beieren.
Clarie is geen schrijfster van beroep. "Ik vond het leuk om me in te leven in het leven, het denken, doen en laten van de mensen uit die tijd".  Wel schrjjft ze soms toneelstukjes en korte verhalen, op verzoek van verenigingen. Gewoon uit liefhebberij.
Publiciteit heeft ze bij de presentatie van het 'Het Ongetemde Zeewijf' wel gehad, zij het vrij regionaal.
Claries boek, uitgegeven door Artimare, is de eerste echte historische roman over de Meermin van Edam. Het speelt zich af in de late middeleeuwen waarin dijkdoorbraken en oorlogen plaats hadden en de mensen in angst leefden voor de pest. Bovenal vierden geloof en bijgeloof hoogtij. Het was een roerige tijd waarin ridders in Holland, Utrecht, Zeeland en West-Friesland uit hun kastelen werden verdreven maar met kleine chaotische legertjes fel streden om hun tanende macht te behouden.
Deze Hoekse en Kabeljouwse twisten, waarin Jacoba van Beieren een grote rol speelde, strekten zich over bijna anderhalve eeuw uit (1350-1490). Eigenlijk zou iedereen, die geïnteresseerd is in geschiedenis en speciaal die van Noord-Holland het boek van Clarie eens moeten lezen.  Misschien ook in het kader van de Waterlandse Watersnood in 1916 die in 2016 herdacht wordt.
 
Tot besluit van het bezoek gaven Bert en Clarie de bezoekers nog een exemplaar van het boek 'Het Ongetemde Zeewijf' mee en dat moest uiteraard wel door beiden worden gesigneerd. Heel erg bedankt Bert en Clarie voor deze bijzonder fijne en leerrijke ochtend.   Bij het 'scheiden van de markt' kon ik toch niet nalaten Bert even te vragen of het portret van Leeghwater waar hij in 2013 mee bezig was, al helemaal af was. Volgens Bert is dat klaar, maar hij wil het nog meer verfijnen. Zie het verslag van de vorige ontmoetinng in 2013