Start
Redactie
Beemster Agenda
Nieuwsarchief
Foto-impressies
In gesprek met
Verenigingen
Gastenboek
Over de Bengel
Links
Maquette Vredenburg, het boek en het verhaal
Middenbeemster, 8 april 2017    
Het Betje Wolff Museum in Middenbeemster deed tijdens de Nationale museumweek mee. Op 8 april vertelde mevr. A.Vis in Cultureel Centrum Onder de Linden over de 17e-eeuwse maquette van de buitenplaats “Vredenburg”, één van de ongeveer 40 buitenplaatsen, die de Beemster ooit telde. Deze maquette en een heel bijzonder boek uit 1715 over de bouw van Vredenburg zijn op een heel bijzondere manier in het bezit van het museum gekomen.
 


.

  Gerrit Köhne
De hoofdpersoon in dit verhaal over Vredenburg is de heer Gerrit Köhne, in zijn werkzaam leven onderwijzer aan De Bloeiende Perelaar in Zuidoostbeemster en na zijn pensioen volop actief als Beemster historicus. Hij was een van de grondleggers van het Historisch Genootschap Beemster, dat toen nog de naam 'Historisch Genootschap Jan Adriaansz. Leeghwater' droeg. Köhne verstond de kunst van het vertellen, bijvoorbeeld over hoe hij aan de spulletjes kwam voor het huidig Museum Betje Wolff, in 1937 nog een museum in wording. Het was een waar genoegen om naar zijn verhalen te luisteren.
Eerst maar even het boek: dat was er al in de dertiger jaren toen Köhne aan de kweekschool in Amsterdam studeerde.
Omdat hij geïnteresseerd was in geschiedenis mocht hij op weg naar of van zijn school graag scharrelen over de boekenmarkt in de Oudemanhuispoort. Op een dag zag hij daar een boek, dat sterk zijn aandacht trok omdat de naam 'Beemster' op het titelblad stond. Dát boek, gedrukt in 1715, moest en zou hij hebben! Het boek kostte maar liefst 25 gulden en dat was in de jaren 30 van de vorige eeuw (de grote crisis) een heel groot bedrag.
Elke dag weer ging Köhne kijken of het boek er nog lag en het lukte hem tenslotte toch het geld bij elkaar te krijgen.
 
 
Les plans, élévations, et description
de la maison nommée

Vredenburg,
située dans le Beemster.
Les ouvrages d’architecture ordonnez par Pierre Post architecte de Leurs Altesses les Princes d’Oranges. Leiden: Pierre van der Aa, 1715;
  Hij was de koning te rijk toen hij het boek thuis in zijn boekenkast kon zetten.
Het boek. in afmeting 49 x 31cm, is gedrukt op origineel gemarmerd omslagpapier. Het, omvatte de ontwerptekeningen van de buitenplaats Vredenburg aan de Zuiderweg door de in zijn tijd zeer vooraanstaande architect Pieter Post (1608-1669). In het boek staat de plattegrond van het huis een uitvouwbare plattegrond van de voor- en achterzijde, de benedenverdieping en een perspectieftekening in vogelvlucht van het hele landgoed, inclusief de tuin en de aanplant. Opdrachtgever voor de bouw van Vredenburg was Frederik Alewyn in 1645. De maquette was twee jaar eerder gemaakt.
Post heeft bijvoorbeeld ook het Mauritshuis in Den Haag ontworpen, evenals de torenspits van de kerk in Middenbeemster.

De maquette
Maar Köhnes verhaal was nog niet af. Zo vertelder hij het volgende:
"Op een goede dag ergens in de jaren 50 bezocht iemand uit Medemblik het Betje Wolff Museum in Middenbeemster. Deze persoon woonde in het Koggehuis, het voormalige Waterschapshuis aldaar. Toen hij het boek dat in de kamer Kippenrust van Betje een ereplaats had gekregen inkeek, vertelde hij, dat hij de plaatjes herkende. Er stond namelijk bij hem op zolder een grote grijze kist, waarin een speelgoedhuis zat, dat als twee druppels water op die tekeningen leek. Toen een afvaardiging van het museum daar eens ging kijken, wachtte een grote verrassing. Dit was inderdaad een bouwmaquette, die gemaakt moet zijn volgens de tekeningen van Pieter Post."

 
  In die tijd werd wel vaker een model van hout gemaakt om de indeling van de vertrekken te laten zien. Zelfs het dak kon er af, zodat in je in de vertrekken kunt kijken.
De toenmalige eigenaar bleek geneigd de maquette aan Museum Betje Wolff te schenken en zo kwam dit in het bezit van zowel het boek als de maquette.
Een hoogleraar bouwkunde/architectuur van Monumentenzorg in Zeist, was verrast over de goede staat van de maquette: zoiets had hij nog nooit eerder gezien.
De zo onverwacht opgedoken maquette werd dermate kostbaar bevonden dat deze in een vitrine werd geplaatst.
Er kwam eveneens een aparte glazen kast voor het bijbehorende binnenwerk. Aangenomen wordt, dat indertijd dergelijke houten maquettes vaker zijn gemaakt, maar er is daarvan helaas niets bewaard gebleven. Waarschijnlijk mochten de kinderen er mee spelen.
Tot in het begin van de 19de eeuw werd Vredenburg door nakomelingen bewoond. Daarna raakte het statige landhuis in verval en werd gesloopt.
Toen bekend werd, dat Betje Wolff over een heel bijzonder museumstuk beschikte, kwamen uit de hele wereld vcerzoeken binnen om de maquette voor tentoonstellingen over architectuur beschikbaar te stellen.

 
Mieneke meet haar sassistent Leander   Zo waren er verzoeken v uit Hamburg, Venetië, Montreal, Washington, Parijs en Berlijn van musea, die aandacht aan de Renaissancebouwkunst wilden besteden. Uiteraard wil het Betje Wolff Museum dit pronkstuk niet uitlenen omdat het dan niet aan de eigen bezoekers kon worden bekeken.
Voor één keer wilde het museum echter een hoge uitzondering maken. Er kwam namelijk een vraag van het Museum Palazzo Grassi in Venetië voor een bijzondere tentoonstelling over architectuur ''The Triumph of Baroque' in het slot Stupinigi in Turijn.
De Italianen wilden de maquette zo graag op die tentoonstelling laten zien, dat ze een genereus aanbod deden.
Als tegenprestatie mocht Museum Betje Wolff namelijk een exacte replica van de maquette laten maken. Het was het overdenken waard en tenslotte werd omstreeks 1990 besloten om de zeer begaafde miniatuur- en modelmaakster Mieneke van Gogh opdracht te geven een replica te maken, die als twee druppels water op het origineel zou lijken.
Natuurlijk heeft Mieneke daarbij ook gebruik gemaakt van de ontwerptekeningen in het boek. Museum Betje Wolff kan als er weer eens een museum met een uitleenvraag komt, nu deze replica ter beschikking stellen. Als de replica niet is uitgeleend, staat deze vaak te pronk in de hal van het Gemeentehuis van Beemster.
 

Dit is het verhaal dat Alie Vis tijdens Open Monumentendag op 8 april zal hebben verteld. Omdat er maar een beperkt gezelschap daarbij aanwezig heeft kunnen zijn, is dit artikel uit het archief van www.beemsterbengel.nl weer even opgediept.