Start
Redactie
Beemster Agenda
Nieuwsarchief
Verenigingen
Gastenboek
Over de Bengel
Links
Expositie Beemster en Water in Agrarisch Museum Westerhem
   
Middenbeemster, 2 juli 2018
  Het was voor Sieds Schregardus vrijwilliger van het Agrarisch Museum Westerhem en oud-waterschapper natuurlijk een kolfje naar zijn hand: een tentoonstelling inrichten over water. Zijn tentoonstelling zoals die tot 1 oktober in het museum te bekijken is, geeft wel-onderbouwde doch ook kritische informatie.
Wat de meeste Nederlanders wel op school geleerd hebben is dat in ons zeer waterrijke land meren werden drooggemalen en dat zo de polders ontstonden. De belangrijkste waren: Beemster, Purmer, Wormer, Schermer. Wie weet dat rijtje niet? Veel Beemsterlingen weten hoe belangrijk het houden van droge voeten sinds 1610 hier is. Op de scholen wordt uitgebreid geleerd wat er allemaal bij kwam en nog komt kijken om de Beemster droog te krijgen en te houden. Schregardus wil met kaarten, documenten en foto's de bezoeker die de tentoonstelling komt bekijken, verwonderd doen staan over wat waterbeheersing allemaal inhoudt, niet alleen Noord-Holland, maar heel Nederland is daarvan afhankelijk.  
Folder
Voor bezoekers is een fraai uitgevoerde folder beschikbaar, uitgebracht door de Stichting Beemster Werelderfgoed. (De informatie is ook te vinden op internet). Alle facetten van waterbeheersing worden daarin belicht. Bijvoorbeeld de legende van Jan Adriaensz Leeghwater en hoe hij als toezichthouder bij de bouw van de molens was betrokken en over de gigantische klus om de bijna 40 km lange ringvaart te graven... met 'het handje' welteverstaan! Er werden duizenden arbeiders voor ingezet. Ook vertelt de folder dat er in totaal wel 50 molens nodig waren om de Beemster droog te malen en te houden. Uitgelegd wordt ook hoe een molengang in de praktijk werkte. Ja, dat was toen in de 17de eeuw. Alles ging op windkracht tot ongeveer het eind van de 19de eeuw. Daarna werden de molens vervangen door stoomgemalen en begin 20ste eeuw deed de dieselmotor zijn entree. Thans zijn alle gemalen elektrisch volautomatisch en worden digitaal aangedreven.
Bij dat laatste zet waterschapper Schregardus zijn kanttekening. "Álles gaat op electriciteit: stel dat al dan niet met kwaad opzet een grote netstoring optreedt, die niet snel kan worden opgelost. Dat is niet denkbeeldig. Als het dan ook nog een paar dagen langdurig regent, zoals we in juni dit jaar nog hebben gehad, dan staan de gemalen stil en krijgen we problemen. We kunnen wel een stootje hebben, maar hoe snel sloten overstromen hebben we gemerkt toen in de oorlog een dieselgemaal niet kon werken omdat de Duitsers de brandstof hadden gevorderd. In een mum van tijd stond overal het land onder water. Vroeger was er ook altijd iemand in het gemaal aanwezig, die de buien al zag hangen en op tijd de bemaling in kon stellen. Tegenwoordig gaat dat allemaal op afstand."'  
  Waterbeheersing en wensen
De folder vertelt ook over een ingrijpend nieuw systeem voor waterbeheersing dat in de zestiger jaren van de vorige eeuw werd ingevoerd. Daabij werden diverse wensen van gebruikers toegepast. Zo wilden de dorpsbewoners graag een hoog waterpeil, anders zouden de palen onder hun huis kunnen verrotten. Maar ook weer niet té hoog, want dan zou het water onder de vloer staan! Hier zitten echter tegenstrijdigheden in. Dorpsbewoners zouden op verhoging van het waterpeil hebben aangedrongen in verband met de fundering? Feit is echter dat tot vóór plm. 1970 in heel Beemster nog geen enkel gebouw op palen stond. Met de vertraagde opvolging van die wens is in 2016 het waterpeil in Middenbeemster in de winter met 15 cm verhoogd. Daarom staan in veel huizen de kelders blank tot groot verdriet van de bewoners. Volgens Schregardus kan het verhoogde peil nóg een consequentie hebben, zie de aantekening onder de hiernaast staande foto.
Waterberging
Een andere bezorgde opmerking van Schregardus heeft betrekking op de waterbeheersing of het nog in gebreke daarvan. Op een plattegrond van de Beemster heeft hij alle greppels en slootjes, die inmiddels zijn gedempt, met rood aangemerkt. Het is begrijpelijk dat agrariërs met hun grote machines bij het bewerken van het land dit liever zonder die doorsnijdingen heeft. Maar... die slootjes zijn indertijd niet voor niets aangelegd. Bij veel regen kunnen ze geen water meer bergen en er worden geen nieuwe bergingsplekken gemaakt, zoals in de Wijde Wormer. Daar zijn twee grote 'vijvers' aangelegd, om het te veel aan regenwater op te vangen..
 
"Die roodgevlekte kaart geeft aan, dat de inrichting van de Beemster al lang niet meer gelijk is aan de oorspronkelijkekaart, een van de voorwaarden voor het predikaat Beemster Erfgoed. "
 
Met kijk op het verleden vroeg Schregardus zich af hoe de grote boten uit de Rijp die op walvis joegen, hun lading aan wal kregen. Heel grote schepen konden natuurlijk nooit via de toen bestaande vaarwegen dit dorpje bereiken. Hij denkt dat de walvisjagers in Zaandam aanmeerden, waarna de walvis in kleinere stukken met roeibootjes naar de Rijp werden vervoerd. Betje Wolff heeft ook geschreven, dat het hele dorp verschrikkelijk stonk naar de traan.

 

Nog gaan in het najaar bootjes door de tochten en wegsloten van de Beemster voor de schouw. Daarbij wordt gecontroleerd of de sloten en de oevers schoon zijn. Voorheen waren het ook roeiboten, thans zijn ze voorzien van een motor. Om van het ene schouwvak in het andere te komen worden ze met een tractor de weg overgezet.

Zo is de tentoonstelling Beemster en Water een mengelmoes van heden en verleden. Leuk om het eens te komen bekijken in het Agrarisch Museum Westerhem, Middenweg 185a, Middenbeemster.
Open op: dinsdag t/m vrijdag van 11.00-17.00u.;
zaterdag van 14.00-17.00 u. en zondag van 13.00-17.00 u.

www.historischgenootschapbeemster.nl/afdelingen/agrarisch-museum-westerhem/